ບົດທີ 3: ການແຕກສາຂາແບບມີເງື່ອນໄຂ (If-Then-Else) ແລະ ການກວດຈັບການຊົນ

🧠 ບົດທີ 3: ການຄິດຢ່າງມີເຫດຜົນ — ຖ້າ, ແລ້ວ ແລະ ບໍ່ດັ່ງນັ້ນ

🎯 ຈຸດປະສົງການຮຽນ

ຫຼັງຈາກບົດຮຽນນີ້, ເຈົ້າຈະສາມາດ:

• ເຂົ້າໃຈເງື່ອນໄຂທີ່ເປັນຈິງ ແລະ ບໍ່ຈິງໃນການຂຽນໂປຣແກຣມ.
• ແຍກຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງ if ... then ແລະ if ... then ... else.
• ໃຊ້ເຊັນເຊີເພື່ອໃຫ້ຕົວລະຄອນ ຫຼື ຫຸ່ນຍົນຕັດສິນໃຈໄດ້.
• ລວມເງື່ອນໄຂກັບການວົນຊ້ຳເພື່ອສ້າງໂປຣແກຣມທີ່ສະຫຼາດ.

1. ຫຸ່ນຍົນອັດສະລິຍະຕັດສິນໃຈໄດ້

ຫຸ່ນຍົນອັດສະລິຍະບໍ່ໄດ້ເຄື່ອນທີ່ໄປທາງດຽວເທົ່ານັ້ນ. ມັນຕ້ອງສັງເກດສິ່ງອ້ອມຂ້າງ ແລະ ເລືອກການກະທຳທີ່ເໝາະສົມ.

ຕົວຢ່າງ:

• ຖ້າ ມີສິ່ງກີດຂວາງຢູ່ຂ້າງໜ້າ, ແລ້ວ ຫຸ່ນຍົນຢຸດ.
• ຖ້າ ມືດລົງ, ແລ້ວ ເປີດໄຟ.
• ຖ້າ ກົດປຸ່ມລູກສອນຂວາ, ແລ້ວ ຕົວລະຄອນເຄື່ອນໄປທາງຂວາ.
• ບໍ່ດັ່ງນັ້ນ — ບໍ່ມີສິ່ງກີດຂວາງ — ຫຸ່ນຍົນກໍເດີນໜ້າຕໍ່ໄປ.

ວິທີຄິດແບບນີ້ເອີ້ນວ່າ ການຄິດແບບມີເງື່ອນໄຂ.

2. ເງື່ອນໄຂທີ່ເປັນຈິງ ແລະ ບໍ່ຈິງ

ເງື່ອນໄຂມີຜົນໄດ້ພຽງສອງຢ່າງ:

ເງື່ອນໄຂທີ່ພົບເລື້ອຍໃນ PictoBlox:

touching [Wall]?
key [right arrow] pressed?
distance less than 15 cm?
Score greater than 10?
color red is touching blue?

ບລັອກເງື່ອນໄຂມັກມີຮູບຫົກຫຼ່ຽມ ແລະ ໃສ່ເຂົ້າໃນຊ່ອງຂອງບລັອກ if ໄດ້.

3. ບລັອກ if ... then

ບລັອກນີ້ແລ່ນການກະທຳສະເພາະເມື່ອເງື່ອນໄຂເປັນຈິງ.

if <touching [Wall]?> then
    play sound [Alarm]
    move -10 steps

ຖ້າຕົວລະຄອນບໍ່ແຕະກຳແພງ, ບລັອກຂ້າງໃນຈະຖືກຂ້າມໄປ.

when green flag clicked
forever
    if <key [right arrow] pressed?> then
        change x by 5

ການວົນຊ້ຳ forever ເຮັດໃຫ້ໂປຣແກຣມກວດແປ້ນພິມໄດ້ຫຼາຍເທື່ອໃນທຸກໆວິນາທີ.

4. ບລັອກ if ... then ... else

ບລັອກນີ້ໃຫ້ໂປຣແກຣມເລືອກການກະທຳໜຶ່ງໃນສອງຢ່າງ.

if <touching [Wall]?> then
    play sound [Alarm]
    move -10 steps
    turn right 90 degrees
else
    move 5 steps

ໂປຣແກຣມເຮັດວຽກແນວໃດ:

1. 1ກວດວ່າຕົວລະຄອນແຕະກຳແພງບໍ.
2. 2ຖ້າແມ່ນ, ຕົວລະຄອນເຕືອນ, ຖອຍຫຼັງ ແລະ ລ້ຽວ.
3. 3ຖ້າບໍ່, ຕົວລະຄອນເດີນໜ້າຕໍ່ໄປ.

5. ລວມເງື່ອນໄຂກັບເຊັນເຊີ

ຫຸ່ນຍົນສາມາດໃຊ້ເຊັນເຊີຄື້ນອັນຕຣາໂຊນິກເພື່ອວັດໄລຍະຫ່າງເຖິງສິ່ງກີດຂວາງ.

when green flag clicked
forever
    set [Distance] to [ultrasonic sensor value]

    if <Distance less than 15> then
        stop motors
        play sound [Alarm]
        reverse for 1 second
        turn right 90 degrees
    else
        drive forward at speed 5

ໃນໂປຣແກຣມນີ້:

• Distance < 15 ແມ່ນເງື່ອນໄຂ.
• ເມື່ອສິ່ງກີດຂວາງໃກ້ກວ່າ 15 ຊມ, ຫຸ່ນຍົນຈະຫຼົບມັນ.
• ເມື່ອທາງຂ້າງໜ້າວ່າງ, ຫຸ່ນຍົນເຄື່ອນທີ່ຕໍ່ໄປ.

6. ລວມຫຼາຍເງື່ອນໄຂ

ບາງເທື່ອຫຸ່ນຍົນຕ້ອງກວດຫຼາຍຢ່າງພ້ອມກັນ.

ທັງສອງເງື່ອນໄຂຕ້ອງເປັນຈິງ.

if <Distance less than 15 and Speed greater than 0> then
    stop motors

ພຽງເງື່ອນໄຂດຽວໃນສອງເງື່ອນໄຂເປັນຈິງກໍພໍ.

if <touching edge or touching color red> then
    turn around

ກັບຜົນຂອງເງື່ອນໄຂໃຫ້ກົງກັນຂ້າມ.

if <not touching [Wall]> then
    keep moving

7. ຝຶກຫັດ: ຕົວລະຄອນຊອກຫາທາງ

ຂຽນໂປຣແກຣມໃຫ້ຕົວລະຄອນ:

1. 1ເດີນໜ້າໄປເລື້ອຍໆ.
2. 2ກວດວ່າແຕະກຳແພງບໍ.
3. 3ຖ້າແຕະກຳແພງ, ຖອຍຫຼັງ ແລະ ປ່ຽນທິດທາງ.
4. 4ຖ້າບໍ່, ເດີນໜ້າຕໍ່ໄປ.

when green flag clicked
set [Speed] to [5]

forever
    if <touching [Wall]?> then
        play sound [Alarm]
        move -10 steps
        turn right 90 degrees
        wait 0.2 seconds
    else
        move [Speed] steps

ລອງປ່ຽນການລ້ຽວຈາກ 90 degrees ເປັນ 45 degrees. ເສັ້ນທາງຂອງຕົວລະຄອນປ່ຽນແປງແນວໃດ?

8. ຂໍ້ຜິດພາດທີ່ພົບເລື້ອຍ

ຖ້າກວດພຽງເທື່ອດຽວ, ຫຸ່ນຍົນຈະຢຸດສັງເກດສິ່ງອ້ອມຂ້າງ.

ໃຫ້ໃຊ້:

forever
    if <condition> then
        do the action

Distance less than 15

ໝາຍຄວາມວ່າສິ່ງກີດຂວາງຢູ່ໃກ້.

Distance greater than 15

ໝາຍຄວາມວ່າມີບ່ອນວ່າງຢູ່ຂ້າງໜ້າ.

ຫຼັງຈາກພົບສິ່ງກີດຂວາງ, ຫຸ່ນຍົນຄວນຖອຍອອກກ່ອນຈະລ້ຽວ:

stop motors
reverse
turn right

🧩 ສິ່ງທ້າທາຍ

ສ້າງຫຸ່ນຍົນທີ່ມີການຕອບສະໜອງສາມລະດັບ:

if <Distance less than 10> then
    stop and reverse
else
    if <Distance less than 25> then
        slow down
    else
        drive normally

ຫຸ່ນຍົນຈະ:

• ຢຸດເມື່ອສິ່ງກີດຂວາງໃກ້ເກີນໄປ.
• ຫຼຸດຄວາມໄວເມື່ອເຂົ້າໃກ້ສິ່ງກີດຂວາງ.
• ແລ່ນປົກກະຕິເມື່ອທາງຂ້າງໜ້າວ່າງ.

✅ ຈື່ໄວ້

• ເງື່ອນໄຂເປັນ True ຫຼື False ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ.
• if ... then ແລ່ນການກະທຳເມື່ອເງື່ອນໄຂເປັນຈິງ.
• if ... then ... else ເລືອກລະຫວ່າງສອງການກະທຳ.
• ການວົນຊ້ຳເຮັດໃຫ້ຫຸ່ນຍົນກວດເງື່ອນໄຂໄດ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ.
• ເຊັນເຊີໃຫ້ຂໍ້ມູນແກ່ຫຸ່ນຍົນເພື່ອຕັດສິນໃຈ.
• ຫຸ່ນຍົນຄວນຢຸດ ຫຼື ຖອຍຫຼັງກ່ອນປ່ຽນທິດທາງ.

1. 1ເງື່ອນໄຂມີຜົນໄດ້ແນວໃດແດ່?
2. 2if ... then ແຕກຕ່າງຈາກ if ... then ... else ແນວໃດ?
3. 3ເປັນຫຍັງການກວດເຊັນເຊີຕ້ອງຢູ່ໃນການວົນຊ້ຳ?
4. 4ຫຸ່ນຍົນຄວນເຮັດແນວໃດເມື່ອສິ່ງກີດຂວາງໃກ້ກວ່າໄລຍະປອດໄພ?